Community Food Co-ops in Wales Newid am Oes Cymru Cydweithfeydd Bwyd Cymunedol English Adnoddau Dod o hyd i gydweithfa Cwrdd â'r tîm Beth yw cydweithfa Astudiaethau Achos Ein ffilmiau
Astudiaethau Achos

Cydweithfeydd Bwyd

Gydweithfa Fwyd Nant Celyn

Lansiodd Ysgol Gynradd Nant Celyn yng Nghwmbrân ei Chydweithfa Fwyd ym mis Ebrill 2013. Bydd disgyblion o Flwyddyn 3 yn cymryd yr archebion, yn delio â’r cwsmeriaid ac yn rhoi’r cynnyrch mewn bagiau gyda chymorth Mrs Gooding, eu Cynorthwyydd Addysgu. Byddant yn rhoi archebion gyda’u cyflenwr hefyd gan gynnig profiad ehangach iddynt o redeg Cydweithfa Fwyd o’r dechrau i’r diwedd. Bydd rhieni a Staff yn rhoi archebion ar ôl Ysgol ac ar ddydd Iau. Bydd y dosbarthu’n digwydd yr wythnos ganlynol, sy’n gyfleus ac yn cynnig gwerth da am arian. Mae’r Gydweithfa Fwyd yn boblogaidd ymhlith rhieni a staff fel ei gilydd a all gasglu eu ffrwythau a’u llysiau pan fyddant yn yr ysgol yn barod yn hytrach na gorfod mynd i’r archfarchnad. Cyfleus a gwerth da am arian!

Cydweithfa Fwyd Aberporth – Cig a Physgod o Gymru

Boat

Mae’r Gydweithfa Fwyd yn Aberporth yn arbennig o lwyddiannus am ei bod yn gysylltiedig ag amrywiaeth eang o weithgareddau cymunedol eraill ac yn cynnig ystod o gynnyrch Cymreig ychwanegol. Meddai’r prif wirfoddolwr, Anne:
“Cynhelir y Gydweithfa Fwyd bob bore dydd Mawrth ar yr un pryd â’r Farchnad Wledig a’r Undeb Credyd. Mae sefydliadau eraill fel Cyngor Ar Bopeth, Age Concern a’r Heddlu Cymunedol yno hefyd, felly mae Neuadd y Pentref yn eithriadol o brysur.”

Yn fuan ar ôl cychwyn eu cydweithfa ffrwythau a llysiau, canfu’r gwirfoddolwyr bod galw am gynnyrch Cymreig eraill hefyd. Nawr gall cwsmeriaid brynu pecynnau o gig gan Fferm Golwg y Môr, sydd dair milltir i ffwrdd, a physgod a ddaliwyd ac a ddanfonwyd yno gan Welsh Seafoods o Aberdaugleddau.

Fel sy’n digwydd gyda’r ffrwythau a’r llysiau, mae'r gwirfoddolwyr yn gwerthu'r cig a'r pysgod yn uniongyrchol i'r cwsmer ymlaen llaw, ar ran y cyflenwyr. Does ’na neb yn y canol. Mae’r cig a’r pysgod wedi cael eu pecynnu’n barod, felly nid yw’r gwirfoddolwyr yn trafod cynnyrch amrwd. Mae Iechyd yr Amgylchedd yn cymeradwyo’r system, sydd wedi cael ei mabwysiadu mewn cydweithfeydd bwyd eraill ers hynny.

Sean Ryan yw perchennog Mercurius a Stephanie, sy’n pysgota yn y môr am 3-5 diwrnod ar y tro. Meddai Sean:
“Wrth i brisiau tanwydd ddal i godi, mae’n gwneud synnwyr bod pysgod a ddelir yng Nghymru’n cael eu bwyta mor lleol â phosib. Mae hyn yn cadw’r costau i lawr a’r pysgod yn fwy ffres, ac yn lleihau milltiroedd bwyd hefyd, sy'n dda i'r amgylchedd. Rydyn ni hefyd yn rhan o “Gynllun Pysgota Cynaliadwy”, sy’n debyg i’r “Cynllun Gwarant Fferm” ar y tir.

Mae llun o “Mercurius” mewn ffrâm ar wal y gydweithfa fwyd er mwyn i’r cwsmeriaid weld yn union o ble daw'r pysgod.

Cydweithfa Fwyd Dyserth

Cydweithfa Fwyd Dyserth

Mae cydweithfa fwyd Dyserth wedi bod yn rhedeg o Neuadd Paterson yng Nghapel Dyserth ers mis Mehefin 2007 ac mae’n un o’r cydweithfeydd bwyd mwyaf llwyddiannus yng Ngogledd Cymru. Mae tîm o wirfoddolwyr Dyserth, sy’n cynnwys 14 o aelodau, a gyflenwir gan Huson Produce, fferm deuluol ym Mhenarlâg, yn rhedeg y gydweithfa fwyd bob bore Mercher rhwng 10.45am a 12.15pm.

Mae’r gydweithfa fwyd yn cynnwys cynnyrch ffrwythau a llysiau yn bennaf ac amrywiaeth o gynnyrch a dyfir yn lleol a ddarperir gan yr aelodau. Mae’r eitemau ychwanegol sydd ar gael, fel wyau, yn boblogaidd hefyd, felly hefyd y cacennau a’r bara a gyflwynwyd i’w gwerthu yn ddiweddar.

Mae cwsmeriaid Dyserth yn taeru mai’r prif wirfoddolwyr Colin ac Elizabeth Richards a’u tîm sy’n “rhoi croeso cynnes i bawb” sy’n gyfrifol am lwyddiant y gydweithfa.

Yn ogystal â gallu prynu ffrwythau a llysiau o safon am bris rhesymol iawn, mae’r ffaith bod te a choffi ar gael yn annog yr aelodau i gymdeithasu, “rydyn ni wedi gwneud sawl ffrind newydd drwy ymweld â’r gydweithfa fwyd”. Mae’r cwsmeriaid hyd yn oed yn dweud weithiau bod “cymaint o chwerthin yno nes bod y to bron â chodi!”

Mae’r prif wirfoddolwr, Elizabeth Richards, hefyd yn teimlo bod gwasanaeth cyfeillgar i’r gymuned leol mor werthfawr, “Rydyn ni’n cynnig cyfle i’r gwirfoddolwyr a chwsmeriaid, a phobl sy’n pasio heibio, gael sgwrs, ac mae lluniaeth ar gael am bris rhesymol (defnyddiwn laeth lleol o Gymru a gaiff ei ddosbarthu gan y dyn llaeth!)”.

Yn ystod y tymor, bydd grŵp chwarae’r ysgol leol a’r grŵp ti a fi yn prynu bagiau o ffrwythau ac unwaith y mis, bydd Swyddog Cymorth Cymunedol yr Heddlu yn galw i mewn i’r gydweithfa i gwrdd â’r trigolion. Mae’r gydweithfa fwyd yn agored ar yr un adeg â’r Llyfrgell Gymunedol er cyd-fudd ac mae gan y grŵp berthynas wych â’r cigydd lleol ac elusennau lleol.

Mae’r grŵp hefyd wedi cynnal sesiynau ‘coginio a blasu’ ar gyfer eu cwsmeriaid sydd am ddiolch i wirfoddolwyr Dyserth, “am alluogi hyn i ddigwydd”.

Cyflenwyr

Gall tyfwyr ffrwythau a llysiau, sydd hefyd yn gyfanwerthwyr, gynnig amrywiaeth eang o gynnyrch drwy'r flwyddyn. Mae nifer ohonynt yn awyddus i weithio drwy Gydweithfeydd Bwyd. Mae rhai'n prynu gan dyfwyr lleol eraill hefyd, ac mae rhai'n gwerthu mathau eraill o gynnyrch ychwanegol. Dyma rai enghreifftiau:

Brian Jeffries, Llanrhidian, Penrhyn Gŵyr

Mae Brian yn tyfu nifer o lysiau amrywiol ar ei fferm yn Llanrhidian ar Benrhyn Gŵyr. Mae'n gwerthu drwy nifer o gydweithfeydd bwyd yn ardal Abertawe a Chastell-nedd. Mae nifer ohonynt yn cael eu cynnal mewn ysgolion, sy'n rhedeg eu cydweithfeydd eu hunain fel mentrau busnes. Yn ogystal â thyfu, mae Brian hefyd yn prynu gan ffermwyr cyfagos er mwyn i gymaint o gynnyrch Cymreig â phosibl fod ar gael yn y cydweithfeydd. Mae'r disgyblion yn hoffi gweld o ble mae eu bwyd wedi dod ac mae Brian wedi ymweld â nifer o ysgolion. Mae Brian wedi cynorthwyo'r Uned Adfywio Gwledig i gynhyrchu ffilm fer i hyrwyddo cydweithfeydd bwyd mewn ysgolion.

Mae'r Uned Adfywio Gwledig wedi gallu helpu Brian drwy ddarparu gwybodaeth am y Taliad Sengl, grantiau'r Is-adran Datblygu Bwyd, Pysgodfeydd a'r Farchnad, cyrsiau ymweliadau fferm CEVAS a Chynllun Fferm Gyfan Cyswllt Busnes.

Euros Evans, Fferm Belmont a Becws Scilicorns, Conwy

Mae teulu Euros wedi bod yn tyfu llysiau ar fferm Belmont ers bron i 100 mlynedd ac mae wedi dechrau gwerthu drwy gydweithfeydd bwyd yn ddiweddar. Maent yn tyfu moron, betys coch, swêds, blodfresych, bresych, tatws, brocoli, ysgewyll, cennin, corbwmpenni, ffa, pys a riwbob ac mae ganddo gysylltiadau gyda thyfwr arall yn Llanelwy sy'n darparu tomatos, letys, sibols a mefus. Maent yn mynd i Farchnad Lerpwl ddwywaith yr wythnos i brynu unrhyw beth na allant ei gael yn lleol.

Mae Euros yn gweithio gyda Becws Scilicorns yn Llanrwst, sy'n gwerthu pecynnau bara cymysg drwy gydweithfeydd bwyd. Maent yn rhannu cyflenwadau, sy'n helpu i leihau'r milltiroedd bwyd ac sy'n gwneud synnwyr busnes da i'r ddau ohonynt.

Dywedodd Euros, "Roedd fy hen-daid a fy nhaid yn arfer gwerthu cynnyrch yn y neuadd ar y sgwâr yn Llanrwst, nes iddi gael ei dymchwel. Roedd fy nhad yn cyflenwi'r rhan fwyaf o siopau pentref yn Nyffryn Conwy nes iddynt gau oherwydd yr archfarchnadoedd. Fy nod yw parhau i dyfu cynnyrch i'w werthu fel "Cynnyrch Belmont" i bobl leol, fel yr ydym wedi bod yn gwneud ers 1917!"

Alan Huson, Huson's Farm Produce, Sir y Fflint

Alan Huson

Fferm deulu 35 acer yw hon ym Mhenarlâg. Mae'n fferm gymysg sy'n cael ei rhedeg ar egwyddorion "traddodiadol" gan ddefnyddio cyn lleied â phosibl o blaladdwyr. Fe wnaethant werthu eu cynnyrch drwy gydweithfeydd bwyd am y tro cyntaf ym 2005 ac maent wedi mynd o nerth i nerth. Maent bellach yn cyflenwi i tua 80 o gydweithfeydd ar hyd a lled ardal Gogledd Cymru.

Gall cwsmeriaid y cydweithfeydd brynu wyau, nionod piclo a finegr hefyd, yn ogystal â chompost, bagiau tyfu, mawn, sglodion coed, hadau adar gwyllt a pheli saim.

Mae Alan yn ymwybodol o'i effaith ar yr amgylchedd. Maent yn ceisio defnyddio cyn lleied â phosibl o blastig a chymaint â phosibl o ddeunydd pecynnu diraddiadwy ac mae bob amser yn ceisio ailddefnyddio ac ailgylchu. Mae gwastraff bwyd naill ai'n cael ei gompostio neu ei fwydo i'r moch a'r gwartheg, felly mae'n dychwelyd i'r tir. Maent yn ceisio gwneud cymaint o gyflenwadau â phosibl ar y llwybrau cyflenwi er mwyn lleihau'r milltiroedd bwyd.

Alan is aware of his impact on the environment. They use minimum plastic and as much degradable packaging as possible and always try to reuse and recycle. Food waste is either composted or fed to pigs and cattle, so it goes back into the land. They maximise multiple drops on delivery routes to keep food miles low.

Alan says "Supplying direct and in bulk cuts out the middleman so that we all feel the financial benefits. I enjoy selling direct to the public. The feedback is very satisfying. I believe that the co-op volunteers and customers like to deal direct with a grower too. Trade through co-ops now represent 50% of our business. We plan our planting according to the demand of co-op customers. As a result of the co-ops, we have big expansion plans and hope to supply more of our own grown produce in future. By "keeping it local" I feel that I am "doing my bit" for the local economy, while also promoting healthy eating".